Fendo Orella 101.8 FM


A baralla por Pakistán
Desembre 30, 2007, 9:38 pm
Classificat com a: Internazional

[La Haine]

A muerte de Benazir Bhutto en atentau ha empentau buena parti d’os alazez politicos d’ixe país asiatico, pero dillá d’a esferra que suposa ta la suya familia personal y politica y mesmo ta l’esbenidero de Pakistán, a suya biolenta final parixeba continar o títol de “cronica d’una muerte anunziada”. Os intereses de Washington y as deleras d’a propia Bhutto fazión un eszenario birtual.

Y ixe guión s’ha trobau de tot con a cruda reyalidat d’ixe embolicau y fosco estau y ha blincau esmicazau dimpués de l’atentau contra la famosa politica paquistaní. Igual como si d’una trachedia griega se tratase, a familia Bhutto ha estau marcada por a muerte biolenta d’os suyos miembros, o pai de Benazir y dos d’os suyos chirmáns tamién morión de traza biolenta, y por as xorrontaduras de corrupzión, o suyo propio mariu en as carreras de Pakistán ye conoxiu como “lo siñor 10%”

(més…)



Bernardo Álvarez, bispe de Tenerife: ”Bi ha menors que, mesmo, si t’espiguardas, te prebocan”
Desembre 30, 2007, 9:33 pm
Classificat com a: Papels, Sozial

O prelau contimpara as relazions omosexuals con as agresions sexuals a ninos

[Europa Press]

O bispe de Tenerife, Bernardo Álvarez, ha afirmau güe que bi ha menors d’edat que “consienten” mantener relazions sexuals, y ha adibiu: “Mesmo, si t’espiguardas, te prebocan”. “Isto d’a sexualidat ye bella cosa más complexa d’o que parixe”, ha subrayau.

Seguntes iste prelau, “puede aber menors que sí lo consientan y, de feito bi’n ha”. “Bi ha adoleszéns de 13 añadas que son menors y son d’alcuerdo de tot, y antimás deseyandolo, ha destacau, en una entrebista en o diario “La Provincia” d’As Palmas.

“O fenomén d’a omosexualidat ye bella cosa que prechudizia a las personas y a la soziedat. A o largo bosaremos as consecuenzias igual como las han bosadas atras zibilizazions”, ha subrayau siñalando enta la nezesidat de promober a educazión y inculcar en os ninos “as balors d’a feminidat y a masclinidat”.

Por atraczión de “a nobedat”
En iste sentiu, ha manifestau que “no s’ha de trafucar a omosexualidat como nezesidat existenzial d’una persona, con a que ye practicada como amalbezadura”. “A persona practica como puede practicar l’abuso de menors. Lo fa porque l’atraye a nobedat, una traza de sexualidat esferén”, ha aseberau.



Narbona diz que no sabe si refirmará u no pas Gran Scala
Desembre 30, 2007, 9:32 pm
Classificat com a: Aragon

[El periodico de Aragón 27/12/2007 ]

Madrit encara no tiene platero cualas estarán as repercusions meyoambientals de Gran Scala en a comunidat. A ministra de Meyo Ambién, Cristina Narbona, afirmó ayer que “brenca ye dezidiu” d’a posizión que prenerá a suya cartera sobre o prochecto Gran Scala ta construyir o segundo complexo de casíns más gran d’o mundo en o desierto aragonés d’Os Monegros.

Narbona indicó que actualmén “ni sisquiá se sabe” do se ba a clabar u si l’augua que amenistará o complexo sustituyirá a la que agora se’n fa serbir en os reganos. Dica que no siga disponible a informazión que calga, Meyo Ambién no tendrá capazidat ta fer os informes prezeptibos.

Narbona fazió istas declarazions mientres una bisita a o puesto que a “Fundación Biodiversidad” tiene en a feria de Juvenalia 2007 en Madrit. Astí, a ministra remeró que, de cualsiquier traza, a Confederazión Idrografica de l’Ebro abrá d’emitir un informe sobre a inzidenzia d’o prochecto en os recursos idricos. A titular de Meyo Ambién destacó que ya teneba “a guaranzia” d’o Gubierno d’Aragón y d’o suyo presidén de que o prochecto no se ba a clabar en territorio d’o rete natura 2000.

Tamién o presidén d’a “Confederación de Empresarios de Aragón (CREA)”, Jesús Morte, se refirió a o complexo Gran Scala, ligandolo con a suya capazidat ta chenerar treballo en a comunidat. Antimás, Morte señaló que os promotors d’o prochecto agafón como factor a zelebrazión d’a Expo en Zaragoza ta intresar-se por clabar iste complexo d’ozio en a comunidat aragonesa.



La Expo solo contará como voluntarios con un tercio de las 34.000 personas inscritas
Desembre 30, 2007, 9:32 pm
Classificat com a: Aragon, Colonialismo, Ecolochía

[Heraldo 27/12/07]

A soziedat publica Expoagua contará a la fin como boluntarios con menos d’un terzio d’os 34.061 inscribius. Iban a fer un echerzito zebil de 15.000 personas, pero o re-estudio d’as nezesidaz y as propias dificultaz han lebau a achiquir enta 10.000 o numero de colaboradors efectibos d’a Expo.

Os politicos y os propios responsables d’a muestra eban repetiu terne que terne l’ampla cantidat de boluntarios, que meteban como echemplo d’a embrecadura sozial en o prochecto. Pero agora, cuan manca menos de meya añada ta la enguerada, s’ha correchiu a la baxa. A responsable d’Atenzión a o Boluntariau, Carmen Campos, sacó importanzia a iste feito y subrayó que tot se debe a o plan d’operazions que fixa as fainas a reyalizar y os puestos a abondar. “Emos bisto que con iste numero de boluntarios, bella cosa más de 10.000, s’abonda tot sin problemas”.

(més…)



Libres tras güeito añadas de clandestinidat
Desembre 30, 2007, 9:30 pm
Classificat com a: Ecolochía, Meyo Ambién

[Diagonal]

Os güeito solidarios condenaus por tallar os cables ta la construczión de l’entibo nabarro d’Itoiz retornan a suya libertat, mientres continan os tierratremos motibaus por as pruebas de l’empliu de l’entibo, o que fa medrana en os lugars afectaus.

En os tiempos que corren ta bels colectibos sozials, l’aplicazión estrita d’a lei amanix como un feito tan edificán igual como extraordinario. Por ixo, cuan o 5 d’abiento o Tribunal Supremo fazió publica una sentenzia que declara prescrita la condena d’os responsables d’o bistero sabotache d’a presa nabarra d’Itoiz, a colla ecolochista Solidarios con Itoiz lo zelebró con a uforia d’as bictorias inasperadas. Ixe mesmo diya, Julio Villanueva, que cumpliba condena en a garchola d’Iruña-Pamplona por ixos feitos, retornaba automaticamén a libertat, y zinco d’os suyos compañers o dreito a fer una gambadeta por a carrera sin medrana a estar aturaus, dimpués de güeito añadas de bida en clandestinidat.

(més…)



L´urogallo
Desembre 29, 2007, 12:13 pm
Classificat com a: Ecolochía, Meyo Ambién, Trestallo animals d'Aragón

Descripzión
Os masclos d´ista especie son, mas que mas,de color negro, con alas marrons foscas con dos mallas blancas. O plumaxe presenta irisazions de colors berdals y azuls en o peito en berrondera. Tien codón en forma de abanico, muy notoria en a berriondez y con chirlas blangas dezaga. Carúncula chunto a o güello de color royo.
As fembras son de color uniforme marrón claro, con chirlas negras en tot lo plumaxe suyo, tamaño inferior a a d´os masclos y menor bolumen de plumaxe.

Biolochía
A bida d´ista espezie se situga arredol d´os cantaders, isto ye, zonas an que los masclos se troban en primabera ta conquerir a las fembras, emitindo un biello soniu relacionau con l¨ “Uro” u toro europeyo, que le da o nombre d´urogallo. Astí esferens masclos barallan por copular con as fembras a trabiés d´o suyo canto y de barallas ardiens, an que as fembras serán finalmen as encargadas de elexir. Ocupan bosques de frondosas en a Cordillera Cantábrica y de coníferas en os Pireneus (abetosas y pinars de nasarro).

(més…)



Sarrio afogau en Benás
Desembre 29, 2007, 12:01 pm
Classificat com a: Aragon, Meyo Ambién

Os Bomberos de Benás, en a redolada d´a Ribagorza, rescaton o lunes pasau, diya 24 d´abiento, o cadaber d´un sarrio afogau en l´entibo de Paso nuebo. O sarrio, desorientau a causa d´a zeguera produzida por a enfermedat d´a queratoconchuntibitis que ye afeutando a muitos exemplars d´a redolada, se´n fue enta l´entibo cuan un Achen de Protezión d´a Naturaleza (APN) prebaba d´aduyar-le. Una begada en l´augua, quedó atrapau en o chelo y s´afogó. En descartar o rescate por meyo d´embarcazión, esplanicó o risponsable d´o Parque, Rodrigo Olmos, se optó por sumerchir-se en l´entibo, pertrechaus con traxes de neopreno. O rescate d´o cadaber d´o malograu animal se recuperó dimpués d´una ora y cuartal de traballo, mui dificultau por a capa de chelo que abión de bordear ta aczeder a él. En a operazión, an que tamién colaboron APN d´a zona, s´emplegón cuerdas de salbamen acuatico a modo de linia de bida.



Un libro reculle os nombres d’o patrimonio d’a bal de Tena
Desembre 29, 2007, 11:51 am
Classificat com a: Aragon, Luenga

Ista obra, escrita por Ana María Escartín, tranca a colezión Yalliq A redolada de l´Alto Gálligo ha presentato a publicazión numero 12 d´a colezión Yalliq “Toponimia tensina”, escrita por Ana María Escartín Santolaria y con a que se tranca ra colección. L´auto tenió puesto o pasato biernes en o Zentro Cultural La Fajuala de PanDicosa y contó con l´autora d´O libro, l´alcalde de Pandicosa, José Luis Pueyo, y con o consellero comarcal de Cultura, Rafael Castán.

Con a publicación d´iste traballo, a redolada quiere aduyar a fixar en paper a memoria d´os abitadors tensinos con os nombres que desinan a os mons, campos, barrancos o fuens, y que se contine emplegando a toponimia como s´ha ito transmitindo dica güé, de boca en boca y de pais a fillos. Rafael Castán explanicó que se trata de mantener “una atitu positiba en a nuestra responsabilidat con o patrimonio inmaterial y una atitu que balore a importanza de guardar a nuestra identida y a nuestra cultura ta que s´enample en o tiempo”.

L´alcalde de Pandicosa mostró a suya satisfazión por contar con iste traballo, que aduyará, dizio, a mantener bibo iste patrimonio. ta la autora, “a esperienzia ha resultato enriquezedora tanto personal como profesionalmen”, dizió y adibió que quereba agradexer l´apoyo a las chens d´a bal, a las d´a redolada y a o suyo entorno familiar.

O libro reculle a toponimia d´os lugars d´a bal de Tena: Sallen, Lanuza, Escarrilla, Pandicosa-Baños de Pandicosa, o Pueyo, Oz, Sandiniés, Tramacastiella, Saqués, Piedrafita, Búbal y Polituara.

Dimpués d´a presentazión, bi autuó a colla de mosica tradicional aragonesa “Bufacalibos”.



A nueibuena en Aragón
Desembre 29, 2007, 11:46 am
Classificat com a: Aragon, Cultura

En a mentalidat popular altoaragonesa bi eba un inte funesto en a nuei d´o diya 24 d´abiento, u siga a nuei de nuigüena, chusto en a ora inzierta que ba de doze a una (de doze a una anda ra mala fortuna). En ixe inte a Tierra yera sin Dios -no se sabeba ziertamen si eba naxiu ya- y as bruxas mataban abríos en as cuadras o raptaban ninos. T´amedrantar-las os mesaches inchaban bexigas d´a matazía d´o tozin y as esplotaban en a ilesia, chusto en l´inte de puyar o mosen o cáliz: d´una a dos anda la Mai de Dios.

En a carrera se feban cheras an s´asaban trunfas. Zorriaban o poncho feito por os ombres ixa tardi, con bin erbiu y orellons, igos pansos, mazana, canela…-cadagun teneba a suya formula- y dimpues se cremaba ta rebaxar-le l´alcol con a fin de que mantenese a dulzor y cazegase grau, ta que os ninos tamien en bebesen. As mullers quitaban os turrons de mazapán o de guirlache, amelas garrapiñada, lamins ta os criez…

En as casas ardiba la tronca que o lolo eba bendeziu con o porron, en presenzia d´o nieto mas choben, que feba de acólito. Una cruz o bin y a oración tipica. Asinas gosaba fer-se: paraban o tronco meses antis dixando-lo en o corral ta que s´ixucase. O 24 se puyaba ta la cozina y se meteba chunto a o fogaril, por debaxo se le ficaban trozos de guirlache. De nueis se´n iba con una estraleta y le´n trucaban mientres que de bez diziban ixo de TIZON CAGA TURRONS!!

 



La fabla presente en la muestra
Desembre 28, 2007, 8:44 am
Classificat com a: Aragon, Luenga, Papels

28/11/2007

Expo Zaragoza 2008 ha confirmado a través de su máximo representante, Roque Gistau, que existirán intinerarios, actividades y otros actos todavía sin concretar para aquellos hablantes del aragonés que visiten la muestra.

Gistau pudo adelantar que los contenidos del pabellón autonómico en la Expo de 2008 se encontrarán disponibles además de en español e inglés (lenguas oficiales en la muestra), en las otras dos lenguas aragonesas, como son aragonés y catalán. El descenso de “nabatas” por el canal de aguas bravas del recinto también podrá realizarse integramente en esta lengua, señaló el presidente de Expoagua.

También se atrevió a desvelar que “se está negociando con grupos aragoneses de primer nivel” para que adapten o incluyan en su repertorio canciones en fabla y que “han recibido muy calurosamente la noticia”. Entre los asistentes sonaron nombres como Amaral, David Civera, Distrito 14, Jarabe de Palo o los ya míticos Heroes del Silencio, pero nada de esto fue confirmado.

Roque Gistau es natal de la localidad oscense de Bielsa y conocedor de esta lengua. “Para mí supone un reencuentro personal con mi cultura, pero también lo es para muchos aragoneses” afirmó, haciendo referencia de esta forma al descontento popular causado por la votación del nombre de la mascota de la muestra, en el cual ganó la palabra aragonesa “chisla” (gota de agua) y que finalmente fue descartada. “Era evidente que existía un malestar en la ciudadanía por por el nombre de la mascota de la Expo”

Una muestra mas para el presidente de la sociedad Expoagua “de que la Expo Zaragoza 2008 supone un encuentro con la cultura para todos los aragoneses, además de con el agua y el desarrollo sostenible”