Classificat com a: Aragon, Trestallo animals d'Aragón | Etiquetes: estallo, güella, tensina, Transuanzia
22/05/2008 A. MATUTE
A nuei se tranca sobre os móns de Torrero y o silenzio d’os pinars no ye crebau que por o belar de zientos de güellas “tensinas” (una raza autoctona d’a bal de Tena que en istos intes se troba en periglo de disparixer) que aguardan a o suyo amo, José María Redondo.
Redondo, un ganadero de 59 añadas, surtió lo pasau biernes dende Errera d’os Nabarros con tot lo suyo estallo, bellas 1.100 capezas. O suyo destino: Sallén de Galligo, do as suyas güellas pasarán o berano minchando l’estiba dica l’arribada de l’agüerro.
A crisis que bibe o sector ha obligau a iste ganadero a lebar t’o Pirineo lo suyo estallo igual como feban os suyos debanpasaus, a trabiés d’as cabañeras. O deseyo de que perbiba la tradizión se chunta con as dificultaz economicas d’os ganaders. “No podemos bosar os costes d’o transporte, quitamos lo chusto ta minchar”, s’aclama Pilar, a suya muller.
Agora l’amo se disposa a esnabesar Zaragoza con los risques que rebaila. Manimenos no ye solenco en ista “permenada faina”. Amigos, familiars y conoxius d’a profesión se troban en Torrero t’aduyar-le a adugar o bistiar. Uno d’ellos ye Miguel Pérez, “un ombre que dende que naxió ha estau dentre güellas y dica que le quede una gota de sangre tendrá güellas”. Iste ganadero de Chuslibol ba a acompañar a Redondo en o suyo recorriu enta o Pirineo. “Yo le boi a aduyar porque ista profesión ye mui dura y sacrificada y ye menester que fer-le a bezinal dica Sallén”, explica Pérez.
Mientres a cursa por Zaragoza, o pastor, armau unicamén con su berra, a suya voz y bels cuantos “chotos”, se fera cargo d’adugar as güellas mientres o dueño ocupa la retaguardia, “a borregada” de l’estallo. Amán d’el, José Luis, un primo de Redondo. Beltrán, atro amigo benién de Mezalocha, tamién s’ha chuntau ta iste biache por “por aimor y cariño a ista tradizión que se ye cazegando”. El dixó a faina de pastor fa tres añadas pero no ha dandaliau en presentar-se boluntario t’aduyar a Redondo y a suya familia.
Pese a los esfuerzos d’os ganaders, a experiencia urbana d’o bestiar ye nula y de camín prenzipian a dondiar sobre sí mesmos. “Ixe ye l’inte en o que os chotos, con os suyos trucos han de crebar l’estallo y tirar entabán”, rezenta Pérez. O pastoreyo s’embolica, as bestias se xorrontan por as luzes d’os autos y os flashes d’as camaras de fotos.
A marcha contina a trabiés d’o gudrón. A cabañera esnabesa Torrero, San Chusé, o Coso, enta o puén de Fierro. “Estiaño no pueden pasar igual como siempre por o puén de Piedra”, explica una achén forestal d’o Conzello de Zaragoza. As obras d’o mirador de San Lazaro han obligau a cambiar a cursa. A ziudat se trasque o bistiar, encara que iste no dixa de belar y de fer sonar os suyos esquilos. José Luis anima l’estallo tanimientres reflexiona en alto sobre a permenada d’o suyo primo José María. “A Redondo abrían de fer-le un molimento, por toz os ganaders”.
Cap comentari encara fins ara
Deixa un comentari
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <pre> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>