Filed under: Fendo Orella, Radio Topo | Etiquetes: Fendo Orella, Radio Topo 101.8 FM
Suenian as pulces con mercar-se un can y suenian os denguns con salir de pobres, que bell machico diya pleva de sopetón a buena suerte, que acantalie a buena suerte; pero a buena suerte no pleve ahiere, ni hue, ni maitín, ni nunca, ni plebisniando caye d’o cielo a buena suerte, por muito que os denguns la clamen y encara que les pique a man cucha, u se devanten con o piet dreito, u prencipien l’anyo cambiando d’escoba.
Os denguns: os fillos d’os denguns, os amos de cosa.
Os denguns: os denguns, os denguneyaus, correndo a llebre, morindo a vida, hibaus, rehibaus:
Que no son, encara que sigan.
Que no charran idiomas, soque dialectos.
Que no profesan relichions, soque supersticions.
Que no fan arte, soque artesanía.
Que no practican cultura, soque folklore.
Que no son sers humanos, soque recursos humanos.
Que no tienen cara, soque brazos.
Que no tienen nombre, soque numero.
Que no figuran en a historia universal, soque en a cronica roya d’a prensa local.
Os denguns, que cuestan menos que a bala que los mata.Eduardo Galeano
Baixa y ascuita o nuestro zaguer programa:
Continamos emitindo totz os lunes de 18.00 a 19.00 horas, ascuitanos en o 101.8 FM de Radio Topo u por internet.
Filed under: Aragon, Ecolochía | Etiquetes: Gríu, Jalón vivo, Mularroya, Xalón
Construyir un entibo sobre un río ixuto puede pareixer una contradicción de tot, pero no’n ye que una más d’as cosas que trucan o ficacio en l’entibo que son construyindo en Mularroya, en a comarca aragonesa de Val de Xalón.
Martxelo DÍAZ
Mularroya ye una d’as tres grans obras hidraulicas que se son construyindo, chunto a os entibos de Yesa y Biscarrués, en Aragón y que han provocau un alto grau d’oposición, destacando, amás de l’agresión meyoambiental que suposan, que no’n son sostenibles economicament.
A diferencia d’os atros dos entibos, Mularroya no se sitúa en os Perineus, sino en en a cuenca d’o Xalón, un d’os principals afluyents de l’Ebro por a suya marguin cucha y que naixe en o Sistema Iberico.
Pero l’entibo no se troba en o Xalón, sino en o Gríu, un curto río, poco más que una clamor, que, seguntes destacan os miembros de l’Asociación Plataforma Jalón Vivo, no’n tien prou de cabal ta plenar os 103 hectometros cubicos que son previstos en Mularroya. Y ye que o Gríu ye ixuto buena parti de l’anyo.
Ta evitar o serio problema que suposa construyir un entibo en un río ixuto, a Confederación Hidrográfica del Ebro (CHE) no ha trobau millor solución que planiar un túnel de tretze kilometros de longaria que pille augua d’o Xalón en os arredols de Calatayú y l’aboque en a cuenca d’o Gríu. O problema ye que se tracta d’una obra faraonica, que trescruzará zonas de gran interés ecolochico, declaradas como ZEPA t’a protección d’as aus que bi anidan, más que más vueitres, boletas y aligas reals, y meterá en risque aqüiferos.
De feito, o Tribunal Superior de Justicia de Aragón y a propia Audiencia Nacional espanyola declarón en 2009 nulos o debantprochecto, o prochecto y a evaluación d’impacto ambiental de l’entibo de Mularroya debant de l’agresión que suposaban. Manimenos, tal y como succedió con Itoitz, se fixó una fianza inasumible t’os opositors a la construcción de l’entibo ta proceder a aturar as obras. A conseqüencia ye que, a tamás de que as obras s’han declaradas ilegals, continan enta debant.
Amás d’a esferra meyoambiental, qui s’oposan a l’entibo de Mularroya destacan que a viabilidat economica d’a obra ye bien qüestionable. A chustificación de l’entibo ye que incrementará o regano en a comarca, pero os regants habrán de bosar mesmo 300 euros por hectaria por os gastos fixos d’a infraestructura de Mularroya. A ista cantidat, caldrá adhibir-le o consumo d’augua que faigan en os suyos campos. Actualment, os regants de Val de Xalón bosan diez vegadas menos por istos conceptos y tot y asinas muitas d’as explotacions suyas son luen d’estar rentables. Cautivos como lo presco no fan honra a vegadas nian ta cubrir gastos debant d’os baixos prés que reciben os agricultors. Muitas vegadas s’estimán más de abocar-los u deixar que se malmetan.
Iste ye l’estau en o que ye en istos intes l’entibo d’as Torcas:

No s’han respectau os cabals ecolochicos d’o río, se i han estau quitando auguas a pozals en istos meses de verano y de rapiconté han tallau a cheta y han trancau de tot l’entibo, no salindo-ie nian una chisla d’augua auguas t’abaixo, con a conseqüencia de que s’ha ixutau o río de tot dica o lugar de Tosos, con a consiguent esferra ecolochica d’a muerte d’os peixes, cangrillos y flora d’o río.
Demandamos responsabilidatz a qui corresponde, isto ye, a o Consellero de Meyo Ambient y que a CHE responda por a suya irresponsabilidat en quanto a la regulación d’os cabals t’o riego, mientres iste verano, y o tranque d’agora.
Sale más augua que no entra en l’entibo, estando lo volumen actual de 0,986 Hm3 quan a capacidat de volumen de resguardo de l’entibo ye de 5,683 Hm3. A variación de capacidat d’augua de l’entibo respective a l’anyada pasada ye d’un -32,35% y respective a fa 5 anyadas d’un -42,63% datos quitaus d’o SAID d’a CHE.
Dende o lugar de Tosos s’ha denunciau a o Seprona y a la CHE por a suya mala chestión reguladera d’os cabals.
Os cabals d’o trescole t’os lugars mancomunaus s’ha continau fendo con tot y con ixo, atamás d’a mala calidat de l’augua, ya que saliba terrosa d’as chetas en estar salindo d’os pocos fundos que le’n quedan a l’entibo en a zona d’a compuerta, do se prene l’augua.
Tememos por a vida d’os nuestros ríos debiu a o cambeo climatico. Pero a Uerva, modesta, polida y sustentadera d’a vida en a suya ribera, corre un peligro mayor y immediato: qui son obligaus a protecher-lo, han prencipiau a ixutar-lo.
Con a Uerva se quiere fer tot ixo que s’heba dito que no se le puede fer a un río: sacar-le l’augua que ya l’escasia ta remanir en vida, ta portar-la ta do no ye menester ta emplegos razonables. Bi ha una conciencia, que lo mesmo puede clamar-se ecolochica que civica que s’oposa a ello. Voces que reclaman realismo y buen criterio convocan a mirar-se ta iste ta decir-le, afectuosament, que l’esfenderemos as auguas, porque en ellas nos esfendemos nusatros.
Isto ye muit grau, hemos de fer qualcosa, se nos va a ir morindo en as mans. Si un río agoniza, agoniza tamién en nusatros. Y si muere…
http://huervavivo.wordpress.com/2011/09/23/desastre-ecologico-en-el-huerva/
Filed under: Aragon, Ecolochía | Etiquetes: COAGRET, Entibos, regano, RRAA
Os costes d’o regano: O desembolic de ‘Riegos del Alto Aragón’ ha suposau o desaloixo y destrucción de 19 lugars d’Aragón.
COAGRET denuncia o coste excesivo que ha suposau y suposa o desembolic d’os grans sistemas de regano en Aragón.
‘Riegos del Alto Aragón’ (RRAA) ya ha suposau o desaloixo de 19 lugars. As suyas demandas son estadas y continan estando un baldón t’a provincia de Uesca. Amás de l’Alto Galligo y o Sobrarbe, un nuevo territorio, A Galliguera (amás d’atras vals d’a Cinca y o Galligo) ye menazada por a insaciable demanda d’augua de RRAA.
RRAA fa servir l’augua regulada por 7 grans entibos en a Cinca y o Galligo, igual como d’incontables basas de regulación interna.
L’entibo de Lanuza obligó a abandonar o lugar de Lanuza y l’entibo de Bubal inundó tres lugars más: Bubal, Saqués y Polituara. En Lo Grau s’espachón 542 habitants de 7 lugars, encara que dos d’ells sobrevivión a la inundación. Mediano desplazó a 469 vecins de 8 nuclios. Sin contar con a complicidat en a destrucción de Chanovas, La Velilla y La Cort en a val de l’Ara.
O regano en Monegros ha creixiu a costa de 19 lugars d’Aragón, muitos d’ells inundaus, amás d’estar a causa d’a ruina d’atros muitos que dependeban d’aquells. Agora, con o prochecto de Biscarrués se miran d’estricallar atra val, atro territorio que vive d’o río y chunto a o Galligo.
Os regants demandan sacrificios a os de demás, manimenos ells no han renunciau a cosa. Ni a Chanovas, ni a Biscarrués gran (que afogaría atra población más: Erés), ni a 6 grans entibos más de regulación en atros ríos y clamors: en a Susía, en l’Alcanadre, en Almudevar, en La Valcuerna, Valcabrera y Augua Baixa.
COAGRET demanda a o ‘Ministerio de Medio Ambiente Medio Rural y Marino’, a o Gubierno d’Aragón y a la resta d’institucions publicas que metan muga a o creiximiento d’o regano de Monegros a costa d’a destrucción d’atros territorios.
Filed under: Ecolochía, Luenga | Etiquetes: Ara Cultural, Carlos García, Chusé Bolea, Tamara Marzo
Una alica crabitera que no sabe a on dormir, un escarabaixo y una aranya preocupaus por quantas garras han de tener, milenta muixons parando o casorio d’una babieca y una fuella que no le fa goi l’agüerro.
Cuentos en aragonés ta un esdevenider sostenible, en formato libro-CD.
Miercols 5 d’octobre de 2011
20.00 horas
La Pantera Rossa (C/ Sant Vicent de Paul 28, Zaragoza)
Filed under: Fendo Orella, Radio Topo | Etiquetes: Fendo Orella, Radio Topo 101.8 FM
Pedro Algorta, abvogau, m’amostró o recio expedient de l’asasinato de dos mullers. O doble crimen heba estau a cutiello, rematando l’anyada 1982, en un suburbio de Montevideo. L’acusada, Alma Di Agosto, heba confesau. Levaba presa más d’una anyada; y pareixeba condenada a podrir-se ta cutio en a garchola.
Seguntes o costumbre, os policías la heban violada y la heban torturada. En un mes a pur de palizas, l’heban quitau bellas confesions. As confesions d’Alma Di Agosto no se pareixeban guaire entre sí, como si ella hese cometiu l’asasinato de muit esferents trazas. En cada confesión bi heba personaches esferents, pantasmas sin nombre ni domicilio, porque a picana electrica torna a qualsiquiera en fecundo novelista; y en totz os casos l’autora amostraba tener l’achilidat d’una atleta olimpica, os musclos d’una cerenya de feria y a destreza d’una matarife profesional. Pero lo que más trucaba o ficacio yera o burguil de detalles: en cada confesión, l’acusada describiba con precisión milimetrica ropas, chestos, scenarios, situacions, obchectos…
Alma Di Agosto yera ciega.
Os suyos vecins, que la conoixeban y la quereban, yeran convencius de que ella yera culpable:
— ¿Por qué? —preguntó l’abvogau.
— Porque lo dicen os diarios.
— Pero los diarios mienten —dició l’abvogau.
— Ye que tamién lo diz a radio —explicón os vecins—. ¡Y a tele!Eduardo Galeano
Baixa y ascuita os nuestros zaguers programas, os primers dimpués d’o verano, en o venient vinclo:
Continamos emitindo totz os lunes de 18.00 a 19.00 horas, ascuitanos en o 101.8 FM de Radio Topo u por internet.



